کامبیز حضرتی: نشست نقدوبررسی مستند «شاعران زندگی» به كارگرداني شیرین برق‌نورد روز یک‌شنبه ۱۹ شهریورماه در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست كارگردان، مجتبی میرتهماسب تهیه‌کننده و شاهین امین منتقد سینما حضور داشتند.

شاهین امین نشست را با صحبت درباره پروژه کارستان آغاز کرد: «حال ما از دیدن مستند «شاعران زندگی» خوب است، از شیرین برق نورد و مجتبی میرتهماسب بابت ساخت و تولید آن تشکر می‌کنم. در مجموعه مستندهای کارستان فیلم‌هایی وجود دارد که فارغ از کیفیت ساختاري كه واجدش هستند به مخاطب انرژی می‌دهند. در واقع این مستندها مشکلات را نمی‌پوشانند، دروغ نمي‌گويند، اميد واهي هم نمي‌دهند اما به مخاطب با ارائه الگوهاي عيني، انگیزه‌اي برای حركت و ايجاد تغيير مثبت ايجاد مي‌كنند.»

او اضافه کرد: «با دیدن این مستندها بسیاری از ما بايد از خود سئوال كنيم، چرا وقت خودمان را با غرغر‌هاي بي‌ثمر تلف می‌کنیم؟ بايد از خودمان بپرسيم چرا اندکی مثل افراد ارزش‌آفرين رفتار نمی‌کنیم؟ مهم‌ترین کارکرد این مجموعه آن است که به ما و اطرافیان‌مان نهیب می‌زند که می‌شود جور دیگری با مشکلات رفتار کرد. نق زدن و کار نکردن هیچ دردی را دوا نمی‌کند. سارتر در جایی می‌گوید اگر یک فلجِ مادرزاد نتواند قهرمان مسابقه دو و میدانی شود، فقط خودش مقصر است.»

او با اشاره به مستند شیرین برق نوردگفت: «در«شاعران زندگی» ماجرای زندگی و کار یک شخصیت كار آفرین – يا به تعبير دقيقي كه خانم بني‌اعتماد استفاده مي‌كنند ارزش‌آفرين-  بازنمایانده شده است و سرتاسر فیلم پر از انرژی براي حركت و ساختن است. حتی در زمانی که مشکلات یا انتقاداتی مطرح می‌شود، فیلم لحن منفی به خودش نمی‌گیرد. این مستند همانند سایر فیلم‌های کارستان بدون دروغ‌گویی ما را تحریک به حركت می‌کند. نكته مهم و بي‌سابقه تولید این مجموعه فیلم در بخش خصوصی است كه بايد آن را حمايت كرد.»

این منتقد در ادامه با اشاره به ظرفيت‌هاي موجود شخصيت و فعاليت‌های شيرين پارسي منحرف نشدن از يك خط روایی اصلي را از نكات مثبت فيلم دانست: «در این مستند انتخاب صحنه‌های اصلی از بین ۴۰ ساعت راش بسيار حياتي و مهم است. خیلی از فیلم‌سازان ممكن در مواجه با سوژه‌ای به اين جذابيت ناخودآگاه مسير اصلي روايت را تغيير دهند و محصول كار تصاويری زيبا و متشتت از آب درآيد كه خوشبختانه خانم برق‌نورد از اين ورطه گذر كرده‌اند.»

نشست نقد شاعران زندگی

در ادامه نشست شیرین برق‌نورد با اشاره به چگونگي حفظ خط روايي مستند برحسب تجربه و دور نشدن از هدف اوليه عنوان داشت: «وقتی مشاوری چون خانم بنی‌اعتماد و تهیه‌کننده‎ای مانند مجتبی میرتهماسب داشته باشید به عنوان فیلم‌ساز پشتت گرم است. همه عوامل و کسانی که در کارستان جمع شدند، قوت قلب بزرگی برای من بودند. بنابراين با اين پشتوانه و با تكيه بر تجربه‌های خودم در شش مستند به عنوان كارگردان و فعاليت‌هايم به عنوان تدوين‌گر و پژوهش‌گر مراقب بودم خط روایی اصلی گم نشود.»

او درباره نقش پژوهش در ساخت مستندش بیان کرد: «برای رسیدن به روایت فیلم پژوهش مفصلی از طرف بنیاد توسعه کارآفرینی زنان و جوانان در اختیار ما قرار گرفت که شیرین پارسی‌پور در نگارش آن نقش زیادی داشت. این بنیاد از سال‌های دور روی موضوع پیدا کردن کارآفرین تلاش کرده و این موضوع با پروژه فارغ التحصیلی خانم صابر شروع شد. من هم برای این فیلم پژوهش‌های میدانی ديگری انجام دادم و از خلال سرکردن با کاراکتراصلي به نکاتی درباره شخصیت او رسیدم و متوجه شدم با یک کاراکتر چندوجهی مواجه هستم.»

او درباره تاکید به داشتن فیلم‌نامه در پروژه کارستان توضیح داد: «براساس این پژوهش‌ها فیلم‌نامه نوشته شد و این فیلم‌نامه بارها در جلسات به شور گذاشته شد. اما از آن جایی که در فيلم مستند فیلم‌نامه تنها موقعيت‌ها را مشخص مي‌كند به شكل طبيعي جزييات در صحنه شكل مي‌گرفت. البته بخشي از شیرینی مستند در همين کشف و شهود سرصحنه است و از این بابت به خود زندگی مي‌ماند. یعنی کارگردان همه چیز را طراحی نمی‌کند بلکه از تعامل او با کاراکتر فیلم تولید می‌شود. در نهایت نیز روایت اصلی روی میز تدوین شكل مي‌گيرد.»

این کارگردان اضافه کرد: «فیلم‌نامه مستند با فیلم‌نامه داستانی فرق دارد. در این جا من موقعیت طراحی می‌کردم و هرگز هیچ دیالوگی برای کاراکترها نوشته نشده و هیچ جمله‌ای به کاراکتر دیکته نشده است. این فیلم‌نامه اساسا نقشه راه است تا تکلیف روشن باشد که چه چیزهایی گرفته شود. هميشه به عنوان كارگردان دلم می‌خواهد در فیلم صحنه را فعال کنم و ببینم قرار است صحنه چه بازی‌ای دربیاورد.»

او درباره عنوان فیلم اشاره داشت: «پیدا کردن اسم برای یک فیلم کار بسیار سختی است. ما در بخشی از فیلم صدای شیرین پارسی را می‌شنویم که به نشاکاران شاعران زیبای زندگی می‌گوید. برای این فیلم ۵-۶ قطعه شعر از بین ۱۵-۱۶ شعر شیرین پارسی انتخاب شده که برای اولین بار است،کسی آن‌ها را می‌شنود. در ابتدا قرار بود اسم فیلم همین باشد اما بعدا کوتاهش کردیم.»

در ادامه این نشست مجتبی میرتهماسب به پروژه كارستان اشاره كوتاهی داشت: «بحث کارستان مفصل است. این پروژه در ابتدا ناشی از یک دغدغه قدیمی خانم بنی‌اعتماد بود که تا حدود چهار سال پیش میسر نشد و زمستان ۹۲ کلید ماجرا زده شد. ما ۲۶ طرح آماده تولید داشتیم اما در فاز اول به شش فیلم رسیدیم و از ابتدا به جای واژه کارآفرین از ارزش آفرین استفاده کردیم. اكنون هم پیگیر هستیم تا در این پروژه را در زمينه فيلم‌نامه و داستانی‌هايي براي کودک و نوجوان منتشر کنیم.»

او ادامه داد: «زمانی که فیلم‌ساران را برای همکاری دعوت کردیم حدود ۳۰ تا ۵۰ صفحه پژوهش آکادمیک در اختیار آن‌ها قرار دادیم که باب آشنایی آن‌ها با کاراکترها بود. این پژوهش‌ها را در یک مقطع چاپ می‌کنیم.  زمانی که مجموعه کارستان طراحی شد بنیاد کارآفرینی به عنوان پایه پژوهشی به ما پیوست و در ابتدا یک لیست حدودا ۵۰۰ نفره تهیه شد اما به مرور به ۲۷۰ نفر، سپس به ۷۰ شخصیت و در نهایت به ۲۶ شخصیت شناسایی شده، منجر شد. اما زمانی که با محدویت منابع مواجه شدیم سعی کردیم در فاز اول شش فیلم با تنوع کاراکتر، جنسیت و… داشته باشیم که امروز تمام این شش فیلم در هنروتجربه روی پرده اکران است.»

این تهیه کننده و فیلم‌ساز درباره اهمیت پخش فیلم مستند عنوان کرد: «ما از ابتدا مي‌خواستيم اين پروژه در پخش سرمايه خود را بازگرداند نه مثل آفت سال‌های اخير سينماي ايران كه سود را در توليد جست‌وجو مي‌كنند. طبیعتا ما مسیر پخش را می‌شناختیم من «شش قرن و شش سال» را و خانم بنی‌اعتماد «آی آدم‌ها» را در هنروتجربه اکران کرده بود و می‌دانستیم سقف درآمد آن چقدر است. هنروتجربه اولین گام پخش فیلم است. مسير تلویزیون را با این که می‌شناسیم و مي‌دانيم دشوار است دنبال می‌کنیم. چرا كه آن‌ها به عنوان رسانه ملي اگر به این آثار اجازه پخش ندهند پس چه چیزی پخش می‎کنند؟ هم چنين قرار است فیلم‌ها هم به صورت پک و هم جداجدا با ۳۰ دقیقه پشت صحنه به همراه فایل پژوهش‌ها منتشر شود. در همین راستا به دنبال رایزنی با وزارت علوم برای مخاطب هدفمان هستیم و هم‌چنین VOD  را هم دنبال می‌کنیم. حتی به دنبال سینمای سیار بودیم که تعدادشان محدود و در اختیار دولت است.»

او افزود: «ایده کارستان ادامه دارد و امروز ما متکی به پخش هستیم. حیات این فیلم‌ها که در بخش خصوصی تولید شده در پخش است. به نظر ما آفت فرهنگ و سینمای ایران وابستگی زیاد به تولید است. شعار فیلم‌های ما این است: سرمایه‌گذار فیلم‌های ما، تماشاگران ما هستند تلاش ما این است که پیام کارستان را منتقل کنیم. خواستیم بگوییم کسانی هستند که در این فضا دست از تلاش برنداشته و حرمت كار و کارآفرین دارند.»

میرتهماسب درباره عدم حضور کارستان در جشن مستقل مستندسازان بیان کرد: «انجمن مستندسازان طی ۲۰ سال یکی از اصناف قدرتمند خانه سينما بود. اما متاسفانه در يك سال گذشته به دلیل مشکلاتی که عمدتا به خود مستندسازان برمی‌گشت، دچار اشکالاتی شد. ما سعی کردیم امسال از این آتش برکنار باشیم و امیدواریم این انشقاق برطرف شود. ما سال آینده فرصت حضور در این جشن را داریم.»

او درباره فیلم شیرین برق‌نورد هم گفت: «مستند «شاعران زندگی» اولین فیلم ما از فاز دوم کارستان بود که می‌خواستیم این فاز را با ۱۰ فيلم پیش ببریم. المان‌های اصلی فیلم که از  زمستان آغاز می‌شد و کاشت، داشت و برداشت را نشان می‌داد در پژوهش ما بود. فرض ما در این کارها این است که در مستند چه اندازه باید اطلاعات بدهیم و چه اندازه به سینما نیاز داریم. شیرین برق‌نورد انرژی زیادی برای این کار گذاشت و به نکات تازه‌ای رسید و نشانه‌های آن را وارد کار کرد.»

شاهين امين هم با اشاره به فیلم زيبای «بانوی گل سرخ» به كارگرداني مجتبی میرتهماسب که در سال ۸۶ ساخته شد، عنوان كرد: «آن فيلم هم دقيقا رويكردی مانند مجموعه كارستان دارد و نشان ديگری است كه اين پروژه  سفارش درونی پديدآورندگانش است.»

عکس:یاسمن ظهورطلب

+ منبع